منشور صلح پارسیان

غذاهای خیابانی تایلند؛ راهنمای کامل معروف‌ترین استریت فودهای تایلند غذاهای خیابانی تایلند فقط یک وعده غذایی ساده نیستند؛ آن‌ها بخشی از فرهنگ، سبک زندگی و هویت مردم این کشور به شمار می‌روند. اگر تاکنون تصاویر خیابان‌های شلوغ بانکوک، بازارهای شبانه پوکت یا دکه‌های غذای چیانگ‌مای را دیده باشید، حتماً غرفه‌هایی را به خاطر می‌آورید که عطر ادویه‌های تازه، غذاهای گریل‌شده و دسرهای محلی از آن‌ها به مشام می‌رسد. تایلند یکی از مشهورترین مقاصد جهان برای علاقه‌مندان به استریت فود (Street Food) است. در این کشور، از صبح زود تا نیمه‌شب، فروشندگان محلی غذاهای متنوعی را با مواد اولیه تازه و قیمت مناسب آماده می‌کنند. بسیاری از این غذاها نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند و هنوز هم با همان دستورهای سنتی طبخ می‌شوند. یکی از دلایلی که گردشگران از سراسر دنیا تایلند را برای سفر انتخاب می‌کنند، همین تنوع بی‌نظیر غذاهای خیابانی است. از پد تای و تام یام گرفته تا انبه با برنج چسبناک و روتی تایلندی، هر غذا طعم و داستان خاص خود را دارد و تجربه‌ای متفاوت از فرهنگ غذایی این کشور را ارائه می‌دهد. اگر قصد سفر به تایلند را دارید، پیشنهاد می‌کنیم بخشی از برنامه سفر خود را به گشت‌وگذار در بازارهای شبانه و خیابان‌های معروف غذا اختصاص دهید. بسیاری از گردشگرانی که با منشور صلح پارسیان به تایلند سفر می‌کنند، بازدید از بازارهای غذاهای خیابانی را یکی از به‌یادماندنی‌ترین بخش‌های سفر خود می‌دانند؛ جایی که می‌توان در کنار مردم محلی، طعم واقعی غذاهای تایلندی را تجربه کرد. در این راهنمای جامع، با معروف‌ترین غذاهای خیابانی تایلند، مواد اولیه، طعم، قیمت، بهترین مکان برای امتحان کردن هر غذا و نکات مهمی که قبل از خرید باید بدانید آشنا خواهید شد. اگر عاشق کشف طعم‌های جدید هستید، این مقاله می‌تواند راهنمای کاملی برای سفر غذایی شما به سرزمین لبخندها باشد. چرا غذاهای خیابانی تایلند در جهان مشهور هستند؟ غذاهای خیابانی تایلند تنها به دلیل قیمت مناسب یا تنوع بالا محبوب نشده‌اند؛ بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ، سبک زندگی و هویت مردم این کشور به شمار می‌روند. از خیابان‌های شلوغ بانکوک گرفته تا بازارهای شبانه چیانگ‌مای، پوکت و پاتایا، در هر گوشه‌ای از تایلند می‌توان غرفه‌هایی را دید که از صبح زود تا نیمه‌شب انواع غذاهای محلی را با مواد اولیه تازه آماده می‌کنند. یکی از مهم‌ترین دلایل شهرت غذاهای خیابانی تایلند، توازن بی‌نظیر طعم‌ها است. آشپزی تایلندی بر پایه ترکیب چهار طعم اصلی شیرین، ترش، تند و شور شکل گرفته و همین تعادل باعث شده بسیاری از غذاهای این کشور در فهرست محبوب‌ترین غذاهای جهان قرار بگیرند. استفاده از موادی مانند علف لیمو، برگ لیموی کافیر، شیر نارگیل، ریحان تایلندی، سس ماهی، تمرهندی و انواع فلفل، طعمی منحصربه‌فرد به غذاها می‌بخشد که در کمتر کشوری می‌توان مشابه آن را پیدا کرد. یکی دیگر از ویژگی‌های استریت فود تایلند، تازگی مواد اولیه است. بیشتر غذاها درست در مقابل مشتری آماده می‌شوند؛ از سرخ شدن نودل‌ها در تابه‌های بزرگ گرفته تا گریل کردن سیخ‌های گوشت و تهیه دسرهای سنتی. این شیوه پخت نه‌تنها کیفیت غذا را افزایش می‌دهد، بلکه تماشای مراحل آماده‌سازی نیز بخشی از جذابیت تجربه غذاهای خیابانی در تایلند محسوب می‌شود. تنوعی که هر سلیقه‌ای را راضی می‌کند فرقی نمی‌کند عاشق غذاهای دریایی باشید یا گیاه‌خوار؛ در خیابان‌های تایلند برای هر سلیقه‌ای گزینه‌ای پیدا می‌شود. از پد تای و تام یام گرفته تا ساتای، برنج سرخ‌شده تایلندی، روتی و انبه با برنج چسبناک، تنوع غذاها آن‌قدر زیاد است که بسیاری از گردشگران در طول سفر خود هر روز طعمی جدید را امتحان می‌کنند. قیمت مناسب در کنار کیفیت بالا یکی از دلایل محبوبیت استریت فود تایلند، قیمت اقتصادی آن است. بسیاری از غذاهای خیابانی با هزینه‌ای بسیار کمتر از رستوران‌ها عرضه می‌شوند، اما کیفیت و طعم آن‌ها در سطحی قرار دارد که حتی برخی از سرآشپزهای مشهور جهان نیز از این فرهنگ غذایی الهام گرفته‌اند. به همین دلیل، امتحان کردن غذاهای خیابانی به یکی از بخش‌های اصلی برنامه سفر گردشگران تبدیل شده است. بازارهای شبانه؛ قلب تپنده فرهنگ غذایی تایلند اگرچه در طول روز نیز می‌توان غذاهای خیابانی را پیدا کرد، اما بازارهای شبانه تایلند حال‌وهوای متفاوتی دارند. غرفه‌های رنگارنگ، عطر غذاهای تازه، موسیقی خیابانی و حضور مردم محلی و گردشگران، فضایی پرجنب‌وجوش ایجاد می‌کند که تجربه صرف غذا را به خاطره‌ای فراموش‌نشدنی تبدیل می‌کند. بازارهایی مانند Yaowarat در بانکوک، Jodd Fairs، Phuket Walking Street و Chiang Mai Night Bazaar از محبوب‌ترین مقاصد برای علاقه‌مندان به استریت فود هستند. تجربه‌ای فراتر از غذا غذاهای خیابانی تایلند فقط برای رفع گرسنگی نیستند؛ آن‌ها راهی برای آشنایی با فرهنگ، سنت‌ها و سبک زندگی مردم این کشور هستند. بسیاری از فروشندگان سال‌هاست که با دستورهای خانوادگی غذا می‌پزند و همین اصالت باعث شده است که استریت فود تایلند به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این کشور تبدیل شود. اگر قصد سفر به سرزمین لبخندها را دارید، پیشنهاد می‌کنیم در کنار بازدید از معابد، سواحل و جاذبه‌های طبیعی، زمانی را نیز به گشت‌وگذار در بازارهای شبانه و امتحان کردن غذاهای محلی اختصاص دهید. با انتخاب تور تایلند منشور صلح پارسیان می‌توانید برنامه سفر خود را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که علاوه بر بازدید از دیدنی‌های مشهور، طعم واقعی غذاهای خیابانی تایلند را نیز از نزدیک تجربه کنید. 1-پد تای (Pad Thai)؛ محبوب‌ترین غذای خیابانی تایلند پد تای (Pad Thai) یکی از معروف‌ترین غذاهای خیابانی تایلند است و بسیاری آن را نماد آشپزی این کشور می‌دانند. این غذای خوش‌طعم تقریباً در تمام خیابان‌ها، بازارهای شبانه و رستوران‌های محلی تایلند پیدا می‌شود و به دلیل طعم متعادل و قیمت مناسب، یکی از اولین انتخاب‌های گردشگران برای آشنایی با غذاهای تایلندی است. پد تای از رشته برنج تهیه می‌شود و در ترکیب آن معمولاً از میگو یا مرغ، تخم‌مرغ، پنیر توفو، جوانه لوبیا، پیازچه، سس تمرهندی و سس ماهی استفاده می‌کنند. در پایان نیز بادام‌زمینی خردشده، برش‌های لیموترش و گاهی فلفل خشک روی غذا قرار می‌گیرد تا طعمی متعادل از شیرینی، ترشی، شوری و تندی ایجاد شود. آماده شدن این غذا در تابه‌های بزرگ و مقابل چشم مشتری، بخشی از جذابیت خرید آن از دکه‌های خیابانی است. پد تای علاوه بر طعم لذیذ، یک وعده غذایی کامل و مقوی محسوب می‌شود و به همین دلیل در میان مردم محلی نیز محبوبیت زیادی دارد. اگر برای اولین بار به تایلند سفر می‌کنید، امتحان کردن این غذای ملی می‌تواند بهترین شروع برای آشنایی با فرهنگ غذایی این کشور باشد. مواد اولیه: رشته برنج، میگو یا مرغ، تخم‌مرغ، پنیر توفو، جوانه لوبیا، پیازچه، سس تمرهندی، سس ماهی، بادام‌زمینی و لیموترش درجه تندی: (۲ از ۵) قیمت تقریبی: ۵۰ تا ۹۰ بات بهترین مکان برای امتحان کردن: خیابان Yaowarat در محله چینی‌های بانکوک و بازار Jodd Fairs از بهترین مکان‌ها برای امتحان کردن پد تای اصیل هستند.   2-فت کپراو (Phat Kaphrao)؛ غذای تند و پرطرفدار تایلند فت کپراو (Phat Kaphrao) یکی از غذاهای محبوب تایلندی است که جایگاه ویژه‌ای در میان مردم محلی دارد. این غذا به دلیل عطر دلنشین ریحان تایلندی و طعم تند و دلچسب خود، انتخابی مناسب برای علاقه‌مندان به غذاهای پرادویه محسوب می‌شود. آماده شدن سریع و مواد اولیه ساده باعث شده فت کپراو در بسیاری از دکه‌های خیابانی و رستوران‌های محلی تایلند سرو شود. در تهیه این غذا معمولاً از گوشت چرخ‌کرده، سیر، فلفل تازه و ریحان تایلندی استفاده می‌شود که روی حرارت زیاد تفت داده شده و همراه با برنج سفید و یک تخم‌مرغ نیمرو سرو می‌شود. اگرچه نسخه سنتی آن با گوشت خوک تهیه می‌شود، اما بیشتر فروشندگان امکان سفارش آن با گوشت مرغ، گوشت گاو یا میگو را نیز فراهم می‌کنند. طعم تند، عطر ریحان تازه و ترکیب آن با برنج داغ، فت کپراو را به یکی از غذاهایی تبدیل کرده که بسیاری از گردشگران پس از اولین امتحان، دوباره آن را سفارش می‌دهند. مواد اولیه: گوشت چرخ‌کرده، ریحان تایلندی، سیر، فلفل، سس ماهی، برنج سفید و تخم‌مرغ درجه تندی: (۴ از ۵) قیمت تقریبی: ۶۰ تا ۱۰۰ بات بهترین مکان برای امتحان کردن: محله Bang Rak و بازارهای محلی بانکوک از بهترین مکان‌ها برای چشیدن طعم اصیل فت کپراو هستند. 3-سام تام (Som Tam)؛ سالاد معروف و تند تایلندی سام تام (Som Tam) یکی از معروف‌ترین سالادهای تایلند است که اصالت آن به منطقه ایسان در شمال‌شرق این کشور بازمی‌گردد. این غذا با وجود ظاهر ساده، ترکیبی از طعم‌های تند، ترش، شیرین و شور را در کنار هم قرار می‌دهد و به همین دلیل به یکی از محبوب‌ترین غذاهای خیابانی تایلند تبدیل شده است. ماده اصلی سام تام، پاپایای سبز رنده‌شده است که با گوجه‌فرنگی، لوبیا سبز، بادام‌زمینی، سیر، فلفل، آب‌لیمو و سس ماهی در هاون‌های بزرگ کوبیده و مخلوط می‌شود. نتیجه این ترکیب، سالادی ترد، تازه و خوش‌طعم است که معمولاً همراه با برنج چسبناک یا مرغ گریل‌شده سرو می‌شود. اگر به غذاهای سالم و کم‌چرب علاقه دارید، سام تام می‌تواند انتخابی مناسب باشد؛ البته بهتر است اگر به غذاهای تند عادت ندارید، هنگام سفارش از فروشنده بخواهید مقدار فلفل را کمتر کند. مواد اولیه: پاپایای سبز، گوجه‌فرنگی، لوبیا سبز، بادام‌زمینی، سیر، فلفل، آب‌لیمو و سس ماهی درجه تندی:  (۵ از ۵) قیمت تقریبی: ۴۰ تا ۸۰ بات بهترین مکان برای امتحان کردن: بازارهای محلی چیانگ‌مای و منطقه ایسان بهترین مکان‌ها برای امتحان کردن سام تام اصیل هستند.   4-مو پینگ (Moo Ping)؛ سیخ کباب خوش‌عطر تایلندی مو پینگ (Moo Ping) یکی از رایج‌ترین غذاهای خیابانی تایلند است که معمولاً از ساعات اولیه صبح تا اواخر شب در دکه‌های خیابانی عرضه می‌شود. این غذای ساده و خوش‌طعم از تکه‌های گوشت که پس از خواباندن در ترکیبی از سیر، شیر نارگیل، سس سویا و ادویه‌های محلی روی زغال کباب می‌شوند، تهیه می‌شود. مو پینگ معمولاً همراه با برنج چسبناک (Sticky Rice) سرو می‌شود و به دلیل قیمت مناسب و آماده شدن سریع، یکی از محبوب‌ترین صبحانه‌ها و میان‌وعده‌های مردم تایلند است. اگر گوشت خوک مصرف نمی‌کنید، در برخی از دکه‌ها می‌توانید نسخه تهیه‌شده با مرغ را نیز پیدا کنید. مواد اولیه: گوشت، شیر نارگیل، سیر، سس سویا، ادویه‌های محلی و برنج چسبناک درجه تندی:  (۱ از ۵) قیمت تقریبی: ۱۰ تا ۳۰ بات برای هر سیخ بهترین مکان برای امتحان کردن: دکه‌های خیابانی اطراف ایستگاه‌های قطار هوایی BTS بانکوک و بازار Or Tor Kor از بهترین مکان‌ها برای امتحان کردن مو پینگ هستند. 5-تام یام گونگ (Tom Yum Goong)؛ سوپ تند و ترش تایلندی تام یام گونگ (Tom Yum Goong) یکی از معروف‌ترین سوپ‌های تایلند است که به خاطر طعم تند، ترش و عطر بی‌نظیرش شهرت جهانی دارد. اگرچه این غذا در بسیاری از رستوران‌ها سرو می‌شود، اما در بازارهای شبانه و دکه‌های خیابانی نیز می‌توان نمونه‌های اصیل آن را پیدا کرد. پایه اصلی این سوپ، آبگوشت معطر است که با موادی مانند علف لیمو، برگ لیموی کافیر، ریشه گالانگال، قارچ، فلفل، آب‌لیمو و سس ماهی طعم‌دار می‌شود. در نسخه کلاسیک، میگو ماده اصلی غذاست، اما برخی فروشندگان آن را با مرغ یا غذاهای دریایی دیگر نیز تهیه می‌کنند. تام یام گونگ علاوه بر طعم خاص، به دلیل استفاده از گیاهان معطر و ادویه‌های تازه، عطری دلنشین دارد و بسیاری از گردشگران آن را متفاوت‌ترین غذای تایلند می‌دانند. اگر به غذاهای تند علاقه دارید، این سوپ انتخابی عالی خواهد بود. مواد اولیه: میگو، قارچ، علف لیمو، برگ لیموی کافیر، گالانگال، فلفل، آب‌لیمو و سس ماهی درجه تندی:  (۴ از ۵) قیمت تقریبی: ۸۰ تا ۱۵۰ بات بهترین مکان برای امتحان کردن: بازار Or Tor Kor و محله Yaowarat در بانکوک از بهترین مکان‌ها برای چشیدن طعم اصیل تام یام هستند. 4-گلوای پینگ | Gluay Ping اگر در گشت و گذارهای خیابانی در تایلند، دلتان هوس یک دسر خوشمزه و ارزان کرد، حتما گلوای پینگ را امتحان کنید. این دسر از موز کباب شده درست می شود و کسانی که عاشق شیرینی جات هستند، از نارگیل و سس کارامل آن به معنای واقعی لذت خواهند برد. برای لذیذتر شدن پلوای پینگ از موز سبز استفاده می کنند چرا که پس از کباب شدن، بافت کاراملی بهتری ایجاد می کند. این دسر در میان گردشگران خارجی، از محبوبیت خاصی برخوردار است.      5- ملخ سرخ شده خوردن و جویدن حشرات شاید به دور از ذهن و دیوانگی به نظر برسد اما مسافرانِ ماجراجوی بسیاری شجاعت امتحان کردن این غذا را داشته اند تا جایی که ملخ سرخ شده به یکی از خوشمزه ترین غذاهای خیابانی تایلند تبدیل شده است. این غذا به صورت گسترده ای در سراسر تایلند در دسترس و در هر کوچه و خیابای یافت می شود. شاید باور نکنید اما ملخ سرخ شده سالم و سرشار از پروتئین می باشد. اما به جز ملخ در این کشور حشرات سرخ شده ی بسیاری را خواهید یافت که مزه کردن آنها شجاعت بسیاری می طلبد و شاید در ذهن ما، حتی ارزش امتحان کردن هم نداشته باشد.        6- اسپیرینگ رولز | Spring Rolls در تمامی کشور های آسیای شرقی انواع و اقسام اسپیرینگ رولز را خواهید یافت. البته هر کدام از کشور ها به شیوه ای خاص این غذا را سرو می کنند. شما می توانید این رول های خوشمزه را در هر گوشه کنار تایلند بیابید. داخل رول ها با گوشت خوک و یا میگو پر می شود که اگر به گوشت خوک مایل نبودید متذکر شوید که از میگو استفاده کنند. جوانه ی لوبیا، رشته فرنگی، پیازچه، انواع گیاهان و ادویجات از جمله دیگر مواد مورد نیاز این غذا هستند. این غذا با سس چیلی تند سرو می شود و یکی از ارزان ترین غذاهای خیابانی کشور تایلند است.        7- کاری سبز | Green Curry کاری های کشور تایلند عطر و طعم خاصی دارند و معمولا برای غذاهای سالم و غنی از مواد مغذی استفاده می شوند. شیر نارگیل، تخم مرغ و رشته ی برنج از جمله موادی هستند که در کاری سبز مورد استفاده قرار می گیرد. کاری سبز طعمی ملایمی دارد و اگر شما از جمله کسانی هستید که دوست دارید غذای تند بخورید، بهتر است کاری قرمز را بچشید. گاهی در این غذا، از مرغ و یا میگو به عنوان پروتئین استفاده می شود. این غذا طرفداران خاص خودش را دارد اما در سفرتان به تایلند به خودتان اجازه بدهید که جزو این افراد خاص باشید...       8- سوپ تام یام | Tom Yam Soup یکی از ارزانترین غذاهایی که در تایلند می توانید تجربه کنید، سوپ تام یام است. این سوپ در تمام نقاط این کشور به فروش می رسد و به جهت مزه ی ترش و تندش، یکی از سوپ های خوشمزه ی تایلند محسوب می شود. مواد غذایی اصلی مورد استفاده در این غذا علف لیمو، لیمو ترش، سس ماهی و فلفل چیلی است. این غذا در نقاط مختلف این کشور، به شیوه های متنوعی پخته می شود و حتی در برخی از دستور های غذایی از قارچ مربای فلفل استفاده می شود.       9- پن کیک موز  یکی از معروفترین و محبوب ترین دسر و صبحانه در تایلند، پنکیک موز است. شاید از این غذا در ذهن شما تصویری نامطلوب و مزه ای بد شکل بگیرد اما اکثر کسانی که این غذا را چشیده اند، آن را خیلی خوشمزه توصیف کرده اند. در سراسر شهر بانکوک و دیگر شهرها و حتی سواحل، دستفروش های این پنکیک حضور دارند. برخی از فروشنده ها، این پنکیک ها را بر روی سیخ های چوبی سرو می کنند. حتی برخی دیگر مقداری شکلات آب شده بر روی آن می ریزند.       10- هو ماک پلا | Ho Mak Pla این غذا نوع خاصی از کاری است که مواد غذایی آن در برگ های موز قرار می گیرند و آرام آرام بخار پز می شوند. همین مسئله سبب می شود که عطر و مزه متمایزی در این غذا ایجاد شود و طرفداران خاص خود را داشته باشد. هو ماک پلا نوع خاصی از کاری است که در آن ماهی، شیر نارگیل و خمیرکاری با هم مخلوط شده اند. این غذا به طور گسترده ای در خیابان ها و شهر های مختلف این کشور یافت می شود.        مطالب مرتبط: معبد وات فرا یای و مجسمه بودای بزرگ پاتایا برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح پارسیان شوید. جهت رزرو تور و سفر با شماره 02162714 در تماس باشید.

وات آرون را می توان یکی از محبوب ترین جاذبه های گردشگری پایتخت تایلند یعنی بانکوک نام برد که در مرکز شهر قرار گرفته است. این معبد در قرن18 میلادی توسط شاه تکسین ( یکی از پادشاهان سلسله آیوتایا ) بنا گذاشته شد. معبد وات آرون نیز جایگاه خاصی در میان تایلندی ها داشته باشد و از مهم ترین اماکن مقدس این کشور محسوب شود. همچنین بوداییان معتقدند این معبد، از طلوع تا غروب از زندگی معنوی مردم محافظت می کند. البته تمام ارج و قرب وات آرون در بُعد مذهبی آن خلاصه نمی شود و این معبد زیبا، یکی از معدود میراث به جا مانده بانکوک است که پیش از سلسله چاکری، پادشاهی کنونی تایلند ساخته شده است.        بخش های مختلف وات آرون  سالن تشریفات  سقف این سالن از آجرهای سبز و نارنجی پوشیده شده و در کل به سبک معماری آیوتایا ساخته شده است. این سالن با پایه هایی هشت ضلعی و سفیدرنگ حمایت می شود و سرستون هایی به شکل نیلوفر زرین دارد. وقتی به سوی این سالن می رویم، پیش از همه یک جفت تندیس غول پیکر و محافظ را در دو طرف ورودی آن خواهیم دید. اگر از کاخ بزرگ بانکوک یا معبد وات فرا کائو (Wat Phra Kaew) بازدید کرده باشید، شکل و شمایل این تندیس ها برای شما آشنا خواهد بود چرا که شباهت بسیاری به 12 تندیس بزرگ این دو جاذبه دارند. جالب است بدانید که این تندیس ها از روی شخصیت های یکی از افسانه های معروف هندو به نام رامایانا ساخته شده اند. در سمت راست تندیسی سفید رنگ به چشم می خورد که ساهاساتجا (Sahassateja) نام داشته و در سمت چپ نیز تندیسی سبز رنگ به نام تاساکانس (Tasakanth) وجود دارد.      ویهان در غرب برج مرکزی و جنوب سالن تشریفات، ساختمان ویهان (معبد) قرار گرفته است. این ساختمان با معماری منطقه تنبوری بنا شده و دیوارهای خارجی آن به آجرهایی رنگی آراسته شده اند. سقف معبد با آجرهای سبز و نارنجی پوشیده شده و درون ویهان، تندیسی مسی و طلایی بودا وجود دارد که از دوره فرمانروایی شاه رامای سوم به معبد اضافه شده است. همچنین خوب است بدانید بخش ویهان به مدت 5 سال تندیس بودای زمردین را در خود جای داده بود.      معبد کوچک درست در شرق برج مرکزی معبد وات آرون، دو ساختمان به نام های ویهان نوی یا معبد کوچک (Wihan Noi یا little Wihan) و بوت نوی (Bot Noi) دیده می شود. این دو ساختمان با یک گذرگاه طاقی کوچک به هم متصل شده و یکی از محبوب ترین بخش های معبد وات آرون محسوب می شوند. جالب است بدانید قدمت این دو ساختمان به زمان پادشاهی آیوتایا بر می گردد و درون آن ها چیزهای جالبی به چشم می خورد. به طور مثال درون بوت نوی، تختی از شاه تکسین قرار دارد که تنها از یک تنه درخت ساج ساخته شده است. همچنین خوب است بدانید بوت نوی جایی بود که شاه تکسین برای عبادت به سراغ آن می رفت. دیگر ساختمان مورد توجه ویهان نوی یا معبد کوچک است. در این معبد مقبره ای از فلزی از بودا قرار دارد.         مانداپ درست در میان ویهان و سالن تشریفات معبد، غرفه ای مربعی شکل با گنبدی باریک و مخروطی به چشم می خورد که مانداپ نام دارد. مانداپ ها در واقع بخشی از معابد تایلندی هستند که برای نگهداری اشیای مقدس کاربرد دارند. مانداپِ وات آرون مانند دیگر بخش ها، سفید رنگ است و نقوش گلداری بر روی ستون ها و دیوارهای آن به چشم می خورد. وقتی وارد این بخش شوید، متوجه می شوید که تندیسی نمادین به نام رد پای بودا در آن نگهداری می شود .     قوانین و نکات وات آرون همانطور که در بالا نیز اشاره شده است معبد وات ارون از مقدس ترین معابد تایلند محسوب میشود بنابراین لازم است که در نوع پوشش خود دقت کافی داشته باشید. لباس های آستین کوتاه، دامن های کوتاه و شلوارک برای ورود به این معبد پذیرفته نیست و نیاز است تا از لباس های پوشیده تری استفاده کنید. اگر به هر دلیلی پوشش شما برای ورود معبد مناسب نیست و به لباس های خود دسترسی ندارید، می توانید لباس های پوشیده مناسب را از قسمت ورودی معبد دریافت کنید.   مطالب مرتبط: کارهای ممنوعه در تایلند برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح پارسیان شوید. جهت رزرو تور و سفر به تایلند با شماره 02162714 در تماس باشید.  

کشور تایلند با نام رسمی پادشاهی تایلند در جنوب شرقی آسیا قرار گرفته است. پایتخت این کشوربانکوک است و حکومت مشروطه سلطنتی بر این کشور حکم فرما است. بیش از 95 درصد این کشور 70 میلیون نفری بودایی هستند. با منشور صلح پارسیان همراه باشید تا با کارهای ممنوعه در کشورتایلند بیشتر آشنا شویم.     دراز کردن پا در مقابل مقدسات زمان سفر به تایلند بیشتر به زبان بدن خود توجه کنید.اشاره کردن با انگشت پا یا نشان دادن کف پا به افراد، یکی کارهای ممنوع در تایلند به حساب می‌آید.  بر خلاف سر که در فرهنگ تایلندی مقدس‌ترین قسمت بدن است، پای افراد کمترین میزان تقدس را داشته و کثیف‌ترین قسمت بدن به شمار می‌رود. دراز کردن پا به سمت معابد، تصاویر بودا و راهبان تایلندی نیز از کارهای ممنوع در تایلند است.     حفظ فاصله از راهب ها اگر خانم هستید و به تایلند سفر کردید به هیچ عنوان نباید بدن یکی راهب بودایی را لمس کنید زیرا راهب‌های این کشور اجازه تماس فیزیکی با زنان را ندارند.این موضوع به حدی برای راهبان تایلندی مهم است که حتی هیچ وسیله‌ای را مستقیما به دست زنان نمی‌دهند. وقتی یک راهب قصد دارد یک شیء را تقدیم زنی کند، آن را روی زمین می‌گذارد تا فرد مقابل بتواند وسیله مورد نظر را از روی زمین بردارد. علاوه بر آن، راهب‌های تایلند اجازه ندارند در اماکن عمومی و... کنار زنان بنشینند.   چانه زدن غیر عادی هنگام خرید از فروشگاههای تایلند در صورتی که قیمت گفته شده از طرف فروشنده از طرف شما بالا بود تخفیف منصفاه بگیرید چون در غیر این صورت فروشنده ممکن است کمی عصبانی شود! اگر احساس می‌کنید قیمت کالای مورد نظر شما مناسب و منصفانه نیست، بهتر است از مغازه بیرون رفته و قیمت سایر فروشگاه‌ها را هم بسنجید. چانه زدن غیرمنطقی، از کارهای ممنوع در تایلند محسوب می‌شود.   پوشیدن لباس نامناسب بدون شک معابد تایلند شاخص ترین جاذبه های گردشگری این کشور محسوب می شود. زمانی که می‌خواهید از معابد تایلند دیدن کنید باید به خاطر داشته باشید که در این اماکن باید از لباس‌های پوشیده‌تر استفاده کنید. به تن داشتن لباس‌هایی از قبیل انواع شلوارک و لباس‌های آستین حلقه‌ای در معابد نوعی بی‌احترامی‌ تلقی می‌شود و از کارهای ممنوع در تایلند است. بهتر است از شلوار و پیراهن‌هایی استفاده کنید که بازو و بیشتر قسمت‌های بدن شما را می‌پوشانند.     بی‌احترامی به پادشاه و خاندان سلطنتی از ممنوع ترین کارها در تایلند بی احترامی به خاندان سلطنتی است.  هر زمانی که بحث از خاندان سلطنتی تایلند می‌شود رفتاری محترمانه از خود نشان دهید. در موارد بسیاری رخ داده است که یک فرد خارجی به پادشاه یا خاندان سلطنتی تایلند توهین کرده باشد و به دلیل این کار مشکلات گوناگونی برایش پیش آمده باشد. اگر شما این کار را بکنید، عاقبت خوبی در انتظارتان نخواهد بود. از آن جایی که تصویر پادشاه بر اسکناس‌های تایلندی نقش بسته است، سعی کنید تحت هیچ شرایطی اسکناس‌های تایلندی را زیر پا نگذارید.     ابراز علاقه و ژست‌های رمانتیک در خیابان‌ها در فرهنگ تایلند (مانند فرهنگ سایر کشورهای آسیایی) نشان دادن رفتارهای رمانتیک در خیابان‌ها و اماکن شلوغ دور از عرف اجتماعی است و چنین رفتارهایی از مردم تایلند بسیار کم رخ می‌دهد. بهتر است شما هم به عنوان یک گردشگر، به فرهنگ شرقی مردم تایلند احترام بگذارید. ساده‌ترین رفتارها مانند گرفتن دست همسر در خیابان هم از موارد بسیار کمیاب در تایلند است. بهتر است در خیابان‌های تایلند تا حد ممکن از رفتارهای رمانتیک دوری کنید.     بی‌احترامی به بودا و معابدش در تایلند مذهب بیشتر مردم تایلند بودیسم است. با احترام گذاشتن به بودا، به فرهنگ و مقدسات مردم تایلند احترام گذاشته‌اید. هنگام عکس گرفتن با مجسمه‌های بودا دقت بسیار داشته باشید. تحت هیچ شرایطی به مجسمه بودا تکیه ندهید یا روی آن ننشینید. تقلید کردن از مجسمه بودا نیز توهین به شمار می‌رود. بازدید از معابد پوشش مناسب خود را دارد. سعی کنید در معابد به افراد رتبه بالای مذهبی تا حد ممکن احترام بگذارید.   پوشیدن لباس کثیف در تایلند تایلندی‌ها به نظافت بسیار اهمیت می‌دهند و لباس‌هایشان همیشه تمیز و مرتب است. حتی کارگرهایی که مجبورند در آب‌و‌هوای گرم تایلند کار کنند نیز به نظافت لباسشان اهمیت بسیاری می‌دهند. اگر با لباس کثیف در محیط‌های عمومی تایلند رفت‌و‌آمد کنید، کاری خلاف عرف این جامعه انجام داده‌اید و این کار شما به چشم تایلندی‌ها خوب نخواهد آمد.     مطالب مرتبط:   آشنایی با پناهگاه حقیقت پاتایا | The Sanctuary Of Truth برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح شوید. جهت رزرو تور و سفر به تایلند با شماره 02162714 در تماس باشید. جهت رزرو بلیط هواپیما کلیک کنید.

معبد وات فرا یای و مجسمه بودای بزرگ پاتایا معبد وات فرا یای درست بر بالای تپه معروف پاتایا تایلند قرار دارد و با مجسمه بودای بزرگ شناخته می شود. به طوری که بسیاری بیش از معبد، عکس تندیس غول پیکر و طلایی بودای بزرگ را دیده اند و به قصد بازدید از آن راهی تپه پاتایا می شوند. به معبد وات فرا یای که برسید، پلکانی را پیش روی خود می بینید که شمایل غول پیکر تندیسی طلایی در بالای آن خودنمایی می کند و با آرامش بر بالای سکوی تپه جا خوش کرده است. پیش از آن که از پلکان بالا بروید، تزئینات مذهبی و بودایی توجه‌تان را جلب می کنند؛ اژدهایانی طلایی و چند سر که سرتاسر نرده های پلکان را به خودشان اختصاص داده اند.        خودتان را که به بالای معبد برسانید، پیش از هر چیزی تندیسی 18 متری رخ نشان می دهد. به خودتان فرصت دهید که با خیالی آسوده این مجسمه بزرگ و راز و نیاز بوداییان را تماشا کنید. باید بدانید این تندیس، بزرگترین مجسمه بودا در استان چنبوری است و به همین دلیل بسیاری از گردشگران خارجی برای بازدید از آن، راهی معبد وات فرا یای شوند. اگر چشم از مجسمه بودای بزرگ بگیرید و نگاهی به اطراف بیندازید، می توانید چندین و چند تندیس چاق و لاغر کوچک تر را ببینید. تمام این تندیس ها نیز طلایی هستند و شکلی منحصر به فرد دارند. تاج های گل و عودهای خوشبو نیز حال و هوایی متفاوت به فضای معبد می بخشند. حالا اگر به اطراف بیشتر دقت کنید، می توانید منظره ای از ساحل جومتین را از بالا ببینید و محبوبیت این معبد را بیش از پیش دریابید. از دیگر بخش هایی که در بالای معبد به چشم می خورد، غرفه ای با کاشی های زیبا و نقش و نگار رنگین است که درون خود، میزبان مجسمه دیگری از بوداست.        بخش ها و تندیس ها در معبد وات فرا یای همان طور که گفته شد، مهمترین بخش معبد، تندیس بودای بزرگ است؛ تندیسی به ارتفاع 18 متر که نزد مردم و بودایی ها عزت و احترام بسیاری دارد. دور تا دور بودای بزرگ را تندیس های کوچک تر و هم‌شکلی احاطه کرده اند. در بالای معبد و در کنار مجسمه بودای بزرگ، تندیس های متفاوتی نیز به چشم می خورند: تندیس بودای لاغری که قفسه سینه اش نمایان شده، تندیس بودای چاق، تندیس بودای دراز کشیده و ... که نشان دهنده روزهای مختلف هفته هستند. نکته جالبی درباره این مجسمه ها وجود دارد؛ هر یک از پیروان بودا بسته به روزی که در هفته متولد شده اند، بودای همان روز را مورد احترام قرار می دهند.          تفریحات در معبد وات فرا یای 1- تماشای راز و نیاز مردم: اگر عجله نداشته باشید، در این معبد فرصت آن را دارید تا راز و نیاز بودایی ها را از نزدیک تماشا کنید. پس از بالا رفتن از پلکان و رسیدن به بودای بزرگ، سایبانی را در برابر این تندیس طلایی خواهید دید که مردم در آن جا زانو زده اند و ضمن اهدای پیشکش های خود، در حال نیایش هستند.  2- عکاسی: از همان ابتدای ورود به معبد می توانید با تندیس های مختلف سلفی بگیرید و یا عکس آن ها را در گوشی و دوربین ذخیره کنید.  3- تماشای پاتایا از بالا: پس از رسیدن به بالای تپه، خواهید دید که چه اشراف خوبی به منطقه مسکونی پاتایا و ساحل جومتین دارید. از آن جا که ورود به معبد رایگان است و محدودیت های چندانی ندارد، می توانید بی دغدغه از دیدن مناظر اطراف لذت ببرید.        4- زدن زنگ خوشبختی: در بالای معبد وات فرا یای، ردیفی از زنگ ها را می بینید که با عصای بزرگی می توانید آن ها را به صدا درآورید. بوداییان معتقدند با این کار خوشبختی را به صدا در می آورید! 5- خرید سوغات: درست پیش از آن که از پلکان معبد بالا بروید، تعدادی مغازه و غرفه خواهید دید که می توانید از آن ها سوغات تایلند تهیه کنید. همچنین تعدادی مغازه هم به چشم می خورند که می توانید از آن ها انواعی از خوراکی ها و نوشیدنی ها را خریداری کنید.     قوانین معبد وات فرا یای از مهمترین نکاتی که نیاز است در تایلند رعایت کنید، احترام به قوانین و قواعد مذهبی این سرزمین است. بودایی ها، حساسیت های مذهبی متفاوتی دارند که با دانستن و رعایت کردن آن ها، سفر خوبی را برای خودتان رقم می زنید. معبد وات فرا یای، مانند هر معبد دیگری آداب مخصوص به خودش را دارد و نیاز است به هنگام بازدید این موارد را در نظر بگیرید: لباس های پوشیده و مناسب داشته باشید. پوشاندن زانوان و شانه ها الزامی است. به هنگام ورود به معبد لازم است کفش های خود را درآورید. آرام باشید و سر و صدا نکنید. در فضای معبد نباید همسرتان را در آغوش بکشید و یا ببوسید. هیچ گاه با پا به سوی مجسمه های بودا اشاره نکنید! این کار عواقب بسیار بدی برای شما خواهد داشت. با وجود آنکه معبد سرپوشیده نیست و در فضای باز قرار دارد، نباید در آن سیگار بکشید.     مطالب مرتبط:  آشنایی با پناهگاه حقیقت پاتایا | The Sanctuary Of Truth برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح پارسیان شوید. جهت رزرو تور و سفر به تایلند با شماره 02162714 در تماس باشید.

آشنایی با پناهگاه حقیقت پاتایا | The Sanctuary Of Truth پناهگاه حقیقت قلعه ای ست تماما چوبی که در شهر پاتایا واقع شده است و هنر سنتی کشور تایلند را در زمینه چوب تراشی به رخ می کشد. در طراحی این مکان از مضامینی همچون هنر، فرهنگ و ایمان الهام گرفته اند و فلسفه نیز نقش مهمی در ساخت این بنا داشته است؛ به عنوان مثال استفاده از چوب در بدنه پناهگاه حقیقت، پوسیدگی بخش های مختلف قلعه به مرور زمان و جایگزین شدن شان با چوب های نو، به مسائلی مانند گذر زمان، فرسایش در طبیعت و رنج همیشگی انسان در این دنیا اشاره دارد. بسیاری از مردم از پناهگاه حقیقت به عنوان یک معبد یاد می کنند؛ اما باید بدانید که این سازه به هیچ مذهب خاصی تعلق ندارد و سازندگان این بنا، آن را یک قلعه - موزه معرفی می کنند. دلیل اتلاق عنوان معبد به این سازه آن است که نمادها و تندیس های بسیاری از ادیان سنتی تایلند مثل بودایی و هندویسم در جای جای بنا دیده می شوند. همین موضوع سبب شده تا حتا گاهی آیین های مذهبی هم در این مکان برگزار شود.     پناهگاه حقیقت با الهام از معماری پادشاهی آیوتایا (Ayutthaya Kingdom: بین سال های ۱۳۵۱–۱۷۶۷) ساخته شده است؛ معماری که در نگاه اول حس بازدید از یک بنای تاریخی را در ذهن تداعی می کند، اما نکته جالب اینجاست که علی رغم تصور، این سازه قدمت چندانی ندارد. ساخت پناهگاه حقیقت در سال 1981 و در زمان پادشاهی بومیپول آدولیاده (Bhumibol Adulyadej) آغاز شد و تا به امروز به طول انجامیده است. پناهگاه حقیقت به همت یک میلیونر تایلندی به نام لک ویریافان (Mr. Lek Viriyahphan) و همسرش، خانم پرافای (Mrs. Praphai) ساخته شده است.      بخش های مختلف پناهگاه حقیقت سالن شرقی  سالن شرقی به اهمیت خانواده می پردازد و بیانگر آن است که خانواده فقط با عشق و اهمیت دادن اعضا به یکدیگر پایدار می ماند. در این سالن تندیسی از پدر و مادر به چشم می خورد؛ کسانی که تولد فرزندان شان را رقم می زنند و با عشق و توجه، به پرورش آن ها می پردازند. عشق پدر و مادر چنان عظیم و خالص است که هیچ احساسی را نمی توان با آن قیاس کرد و این عشق نشان دهنده پیوند میان انسان ها و معجزات معنوی ست که برای بشر رقم خورده است. همچنین مجسمه چوبی اعضای یک خانواده را هم در این بخش از معبد می توان مشاهده کرد که باز هم بر ارزش و اهمیت خانواده پافشاری می کند.          سالن غربی  تالار غربی معبد از چهار عنصر اصلی حیات یعنی خاک، باد، آب و آتش می گوید که منبع هر چیزی در کره زمین هستند. در این سالن تندیس خدایان هندو به چشم می خورد که بر چهار عنصر حیات فائق آمده اند و آن ها را تحت تملک خود دارند:    شیوا؛ وی بر روی تپه کریلاس (Krailas Hill) زندگی می کند (عنصر خاک) و بر روی پیشانی اش چشم سوم دارد. اگر ویشنو چشم سوم خود را باز کند می تواند هرچه در پیش رویش است را به آتش بکشد. (عنصر آتش) ویشنو؛ این خدای هندو در جایی از کهکشان راه شیری به نام ناگا زندگی می کند و خدای اقیانوس هاست. (عنصر آب) برهما؛ او سوار بر یک قو، به پرواز در آسمان می پردازد و به عنوان خدای آسمان شناخته می شود. (عنصر باد)         سالن جنوبی معبد در این سالن به سیاره ها، خورشید و ماه توجه شده است که بر نحوه زندگی تاثیر می گذارند و بیانگر وابستگی همه اشیا و موجودات زنده در دنیا هستند. در سالن جنوبی مجسمه های چوبی و کنده کاری هایی مربوط به خدایانِ خورشید، ماه و دیگر سیاره ها به چشم می خورد. گفته می شود که خدایانِ هر کدام از سیاره ها، بر روی انسان ها تاثیر می گذارند. به عنوان مثال خدای خورشید بر وضعیت انسان تاثیر می گذارد و ماه احساسات را، مریخ شعور را، عطارد مهربانی را، مشتری خرد و هوش را، زهره ثروت را و زحل رنج را در کنترل خود دارد.      فضای بیرونی معبد از ورودی محوطه تا ساختمان اصلی فاصله زیادی وجود دارد و در این بین، دیدنی های جالبی قرار گرفته اند؛ درختان با برگ های طلایی یکی از آن ها هستند. در محوطه پناهگاه حقیقت، دو درخت با برگ های مصنوعی طلایی وجود دارد که گفته می شود یادواره دو پادشاه از دست رفته تایلند هستند. بسیاری از بازدیدکنندگان، با پرداخت هزینه ای، برگ طلایی رنگی را از مسئولان خریداری می کنند و نام و دلنوشته ای بر رویش می نویسند و آن را بر روی درخت ها نصب می کنند. بازدیدکنندگان پس از تماشا یا ثبت نوشته ای به روی برگ های طلایی، باید به راه‌شان ادامه دهند و راه پله ای به سمت پایین را طی کنند تا به ساختمان پناهگاه حقیقت برسند. البته پیش از رسیدن به بخش پایینی، گردشگران می توانند از نقطه ای مرتفع، به تماشای این ساختمان باشکوه بایستند که گویی بر روی خلیج تایلند غوطه ور است. در ادامه راه با پایین رفتن از مسیر چوبی، می توان از حیوانات جالبی مانند بز و خرگوش بازدید کرد و از فضای سبز این محوطه لذت برد که زیبایی محیط را دوچندان کرده است. همچنین شاخابه ای از خلیج تایلند در این بخش از محوطه پناهگاه به چشم می خورد و می توان در اینجا از قایق سواری آرام در طبیعت سرسبز لذت برد.   مطالب مرتبط: کارهای ممنوعه در تایلند برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح پارسیان شوید. جهت رزرو تور و سفر به تایلند با شماره 02162714 در تماس باشید. جهت رزرو بلیط هواپیما کلیک کنید.

کاخ بزرگ سلطنتی تایلند کاخ بزرگ تایلند در مرکز شهر بانکوک یکی از پربازدیدترین جاذبه های گردشگری تایلند است که در سال 1782 به دستور رامای اول ساخته شد و به اقامت گاه پادشاهان تایلند تبدیل شد. این کاخ متشکل از 35 قسمت مختلف از جمله معبد معروف((وات پرا کائو)) یا ((بودای زمردین))، چندین عمارت و سالن و انواعی از قلعه‌ها و سازه‌های دفاعی را در خود جای داده است. کاخ بزرگ حدودا 24 هکتار وسعت دارد که بخشی از این فضا را چندین حیاط و باغ تصرف کرده‌ است.بد نیست بدانید در سال 1925 میلادی، پادشاه وقت تایلند محل دیگری را به عنوان اقامتگاه خود برگزید و کاخ بزرگ پس از 200 سال، کنار گذاشته شد. البته از این مجموعه باشکوه و سلطنتی همچنان برای برپایی رویدادهای رسمی و ملی استفاده می‌کردند. جالب آن که هنوز هم کاخ بزرگ بانکوک به طور سالانه میزبان مهمانی‌های سلطنتی است.       قسمتهای مختلف کاخ بزرگ صحن خارجی صحن خارجی در قسمت شمال غربی کاخ قرار گرفته است که ساختمان‌های بسیاری از جمله دفتر خانواده سلطنتی، مرکز اطلاعات کاخ و دفاتر مرکزی را در خود جای داده است. برای ورود به این صحن، از دروازه ویستچایسری (Visetchaisri) عبور می‌کنید .           صحن داخلی صحن داخلی در قسمت جنوبی کاخ قرار دارد و مختص استفاده شاهان و زنان دربار بود. در واقع صحن داخلی را می‌توان (( اندرونی)) پادشاهی و حرمسرای سلطنتی دانست. به جز ملکه‌ها، سایر زنان پادشاه با عنوان ((زنان ممنوعه )) شناخته می‌شدند و حق خروج از حرمسرا را نداشتند. البته تنها ساکنان صحن داخلی، زنان شاه نبودند و بچه‌ها، شاهزاده‌ها و تعداد زیادی از زنان خدمتکار نیز در همین بخش زندگی می‌کردند.صحن داخلی همچون یک شهر کوچک بود که با خیابان‌های باریک و چمنزارها از اقامتگاه ها تفکیک می‌شد و درون آن انواعی از فروشگاه‌ها، مدارس و انبار کالا وجود داشت. این صحن همچنین قوانین و دادگاه خاص خودش را داشت که توسط زنان بلند مرتبه کنترل می‌شد. حتی محافظان این صحن همگی خانم بودند و دکترها و کارگران مرد فقط زیر نظر این نگهبانان، وارد حرمسرای سلطنتی می‌شدند.       معبد وات پرا کائو یا بودای زمردی معبد وات پراکائو نه تنها معروف‌ترین بخش کاخ بزرگ است که مهم‌ترین معبد تایلند نیز به شمار می‌رود. معبد وات پرا کائو هم به فرمان شاه رامای اول در قرن هجدهم ساخته شده است. این معبد را با نام بودای زمردی هم می‌شناسند؛ چرا که درست در دل این معبد، یک تندیس بودا از جنس یشم سبز به چشم می‌خورد. تندیس بودای زمردی، از جمله نمادهای قدرتمند سیاسی و مذهبی تایلند است و نقش محافظ کشور تایلند را دارد. این تندیس 66 سانتیمتر ارتفاع دارد و شمایل بودایی در حال مراقبه را به تصویر می‌کشد. جالب است بدانید غیر از پادشاه و جانشین او، هیچ کسی حق ندارد این مجسمه را لمس کند. روی دیوارهای درون معبد، تعدادی نقاشی از بودا به چشم می‌خورد که وقایعی از زندگی وی همچون تولد، مراحل روشنگری و مرگش را به تصویر کشیده است.به غیر از تندیس بودا، معبد وات پرا کائو بخش‌های دیدنی دیگری هم دارد که عبارت‌اند از 3 پاگودا (معبد بودایی)، 8 برج، یک کتابخانه، نمونه کوچکی از انگکور وات (یک معبد مقدس در کامبوج) و تندیس فیل. توجه داشته باشید که برای بازدید از این معبد لازم است لباس‌های پوشیده داشته باشید و پیش از ورود، کفش‌های خود را درآورید.       مطالب مرتبط:   معبد وات آرون بانکوک برای خواندن سایر مطالب وارد مجله گردشگری منشور صلح پارسیان شوید. جهت رزرو تور و سفر به تایلند با شماره 02162714 در تماس باشید. جهت رزرو بلیط هواپیما کلیک کنید و یا با شماره 02162714 در تماس باشید.